Korelasyon, iki değişken arasındaki ilişkinin yönü ve büyüklüğü konusunda bilgi edinmemizi sağlayan istatistiksel bir yöntemdir. Korelasyon analizi akademik çalışmalarda en sık kullanılan analizler arasında yer almaktadır. Günümüzde istatistiksel yöntemlerin kullanıldığı tezlerin önemli bir çoğunluğunda korelasyon analizi kullanılmaktadır.
Korelasyon analizinde 2 temel gösterge bulunmaktadır. Bunlardan ilki “p” yani anlamlılık değeri, diğeri ise “r” korelasyon katsayısıdır. “r” korelasyon katsayısı -1 ve +1 arasında bir değer alır ve işaretinden bağımsız olarak 0’a yaklaştıkça değişkenler arasındaki ilişki azalır. “p” değeri ise elde edilen korelasyon katsayısının istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığını gösterir.
SPSS’te Korelasyon Analizi
Korelasyon analizi pek çok farklı yazılım desteğiyle yapılabilir. Konunun teorik çerçevesine hâkim bir istatistikçi bu analizi elle de gerçekleştirebilir ancak günümüzde istatistik amaçlı kullanılan yazılımlar tercih edilmektedir. Bu yazılımların başında şüphesiz SPSS yer almaktadır.
SPSS vasıtasıyla Pearson, Spearman ve Kendall korelasyon katsayılarını kullanarak analiz yapmak mümkündür. Bu testlerden Pearson, parametrik yöntemler arasında yer alır ve verilerin normal dağılıma uygunluk gösterdiği varsayımına sahiptir. Spearman ve Kendall’s Tau ise parametrik olmayan yöntemler arasında yer alır. Akademik tez çalışmalarında bu yöntemlerden en sık Pearson ve Spearman testleri tercih edilmektedir.
Korelasyon Türleri Nelerdir?
Temelde 3 tür korelasyon türü tanımlanmaktadır.
- Pozitif Korelasyon
- Negatif Korelasyon
- Sıfır Korelasyon
Pozitif korelasyon, bir değişken artış gösterdiğinde diğer değişkenin de artış gösterdiğini ifade eder. Bu durumda korelasyon katsayısı pozitif değer alır.
Negatif Korelasyon, bir değişken artış gösterirken diğer değişkenin azaldığı durumları ifade eder. Bu durumda korelasyon katsayısı negatif değer alır.
Sıfır korelasyonda ise iki değişken arasındaki ilişki istatistiksel olarak anlamlı değildir.
Korelasyon Kullanım Alanları Nelerdir?
Korelasyon analizinin oldukça geniş bir yelpazede kullanımı vardır. Sosyal bilimler alanındaki uygulamalarda, finans ve ekonomiye; mühendislik uygulamalarında sağlık ve tıpa kadar çok sayıda disiplinde korelasyon analizinden faydalanılmaktadır.
Sosyal bilimlerde özellikle insan davranışları ve psikolojik birtakım faktörleri sayısallaştırmak için kullanılan ölçeklerin birbirlerine etkileşimini anlamak amacıyla kullanılmaktadır. İş tatmini ile yöneticinin liderlik becerileri arasındaki ilişki bu kapsamda örnek gösterilebilir.
Ekonomide piyasa değişkenleri arasındaki ilişkilerin ortaya konmasında korelasyon önemli bir araç olabilir. Örneğin enflasyon ile işsizlik arasındaki ilişki bu bağlamda değerlendirilebilir.
Korelasyon ve Nedensellik Arasındaki Fark Nedir?
Korelasyon analizi söz konusu olduğunda yapılan en önemli hataların başında belki de korelasyon ve nedenselliği birbirine karıştırmaktadır. Çoğu zaman akademisyenler bile bu hatadan payını alır. Oysa korelasyon yalnızca iki değişken arasındaki ilişkinin yönü ve büyüklüğü hakkında bilgi sağlar. Birinin diğerinin “sebebi” olup olmadığına ilişkin bilgi vermez. Nedensellik, araştırmacının mantık ve bilimsel yöntem çerçevesinde oluşturacağı bir hipotez ile başka bir analiz yöntemi olan regresyon vasıtasıyla incelenebilir. Regresyon değişkenler arasındaki ilişkiyi modelleyerek olası nedensel bağlantıları incelemek için kullanılabilir. Ancak bu bile tek başına nedenselliği tam olarak kanıtlamaya yetmez.
Korelasyon analizlerinde göz önünde bulundurulması gereken diğer bir önemli faktör, iki değişkenin matematiksel olarak bir korelasyon sergiliyor olması bir ilişki olduğunu kanıtlamaya yetmez. Bu ilişkinin mantıksal bir zeminde de gerekçelendirilmesi gerekir. Birbiriyle tamamen ilgisiz iki veri setinin korelasyon gösterdiği pek çok durum vardır. Örneğin Amerika’da bir eyaletteki UFO gözlemleri ile Tayland’daki LBG tüketimi arasında oldukça yüksek bir korelasyon bulunmaktadır ancak bu sonucun mantıksal bir temeli olmayıp tamamen rassal olması son derece olasıdır.
Korelasyonun Önemi
Korelasyon analizi oldukça geniş bir uygulama alanına sahip olup bilimsel eserlerde değişkenler arası ilişkinin ortaya konulmasında oldukça önemli bir araçtır. Özellikle yüksek lisans ve doktora çalışmalarında korelasyon testleri ileri sürülen teorik modellerin doğrulanması ya da reddedilmesinde kritik bir öneme sahiptir.
Doğru kullanıldığı zaman yalnızca güvenilir sonuçlar üretmekle kalmaz, aynı zamanda verilere ilişkin çıkarımlar yapılmasında güçlü bir araç olarak araştırmacılara olanaklar tanır. Bu nedenle maksimum verim için istatistiksel çalışmalarda deneyimli ve bilgili kişilerce uygulanması büyük önem taşımaktadır.